X
تبلیغات
برنامه ریزی درسی - تاریخچه و بررسی برنامه ریزی درسی مقطع ابتدایی در ایران

 معنی ومفهوم برنامه ریزی درسی

  از برنامه ریزی درسی تعاریف گوناگونی ارایه  شده است .این گوناگونی ناشی از رویکردها وموضع گیریهای مختلفی است که در باره آموزش وپرورش وجود دارد .این رویکردهای مختلف بر برنامه ریزی درسی نیز تأثیر می گذارد .گروهی با توجه به آموزه های "آموزش وپرورش پیشرفته " که برمحوریت کودک تأکید دارد ، وبر آنند که آموزش وپرورش وبرنامه های آن باید متناسب با نیاز های کودکان باشد وگروه دیگر بر نیاز های جامعه ومسائل زندگی در جامعه تأکید می ورزند مطالعه "جامعه شناسی بر برنامه ریزی درسی " را ضروری می دانند   گروه دیگر از دانشمندان بر ارزش دانش و یادگیری آن تمایل دارند وبر "برنامه ریزی "موضوع محور " یا دیسپیلین محوری "تأکید می ورزند وبر توسعه تفکر اسرار دارند.مربیان تربیتی ودانشمندانی نیزهستند که آموزش وپرورش وبه تبع آن برنامه ریزی درسی راساخت "فرهنگی –سیاسی "میدانند.به نظر این گروه "ایده ها"،نظرات وتفکرات درباره  آموزش وپرورش وبرنامه ریزی درسی تحت تأثیر ایده ها واستراتژی های " حکومت ها " قرار می گیرند تعیین هد فها ،منابع ،محتوا ،روش ها وفرایند های آموزشی و پرورشی تحت نظارت وکنترل آن ها انجام می گیرد .ازاین رو،تفاوت در مفاهیم وتعاریف برنامه درسی محصول روشهای متفاوت برنامه ریزان ومربیان در درک فهمیدن روابط  میان مدارس ،حکومت ها وجامعه است .علاوه بر آن،گروهی دیگر برایده وواقعیت های "جهانی شدن"  و "دهکده جهانی" نظر دارند .تغییر بنیادی آموزش وپرورش،درنتیجه  تغییر الگو های برنامه ریزی راپیشنها دمی کندوبربازسازی "هویت انسانی " برای هزاره سوم و"انسان  فراملی  "علاقه نشان می دهند .به نظر این گروه  که بر"توسعه ظرفیت گزینش های انسانی در یک جامعه قابلیت زا" تأکید دارند آموزش وپرورش نه تنها باید معلمان با صلاحیت ،ساختمان وتجهیزات جدید ومتناسب با ویژگی های هزاره سوم تدارک ببیند ،بلکه در همان زمان باید برنامه های خود رامتناسب وسازگار با شرایط جدید زندگی دردهکده جهانی بازسازی کند.تأثیر کامل مسایل جنگ،افزایش جمعیت ،کنترل سلاحهای کشتار جمعی (سلاحهای اتمی )،مسئله حقوق مدنی شهروندان،فقر،آلودگی آب وهوا،گسترش حاشیه شهر نشینی ،ماشینی شدن وسایر مسائل که بی گمان در آینده پیش خواهد آمد رو در روی کودکانی هستند که هم اکنون در مدارس ابتدایی حضور دارند.

 برنامه ریزی درسی مدارس ابتدایی

کارکرد برنامه درسی دوره ابتدایی به وسیله دو عامل اساسی تعیین می شود .از یک سو،میلیونها کودک مدرسه رو در کشور وجود دارند. کودکانی با پتانسیل بسیار زیاد برای زندگی در جامعه ،اما متفاوت از نظر توانایی  وظرفیت یاد گیری .از سوی دیگر ،در جامعه مسائل بیشماری وجود دارند وباید برای بهبود وغنی تر کردن زندگی انسانها کار هایی انجام بگیرد .از این دیدگاه برنامه ریزی درسی تفکر ابزار گونه ای است که این دو عامل اساسی را بهم پیوند می دهد.  پس برنامه درسی دوره ابتدایی شامل تجاربی است که کودکان ازطریق آن به خود - شکوفایی می رسند ودرهمان زمان یاد می گیرند .در ساختن جامعه خوب،وبرای بهتر زیستن همگان مشارکت کنند .بعضی دلالتها ومفاهیم ضمنی این تعریف وسیع برنامه درسی در ابتدایی از این قرار است :

1-برنامه درسی تنها شا مل تجربیات کودکان است ،برنامه درسی تنها در کتابها ی درسی یا درموضوعهای درسی ویا دربرنامه وعلاقه و توجه معلمان به موضوعها ی ومسائل خاصی نیست.موضوعهای یادگیری درواقع همان نقشی را دارند که نقشه جاده ها برای مسافرت لازم است.در ارزشیابی برنامه درسی بررسی دقیق کیفیت زندگی که پیامد برنامه درسی است ضرورت دارد.

 2-برنامه درسی فراتر از موضوعهای درسی است که باید آموخته شود .گرچه انتخاب محتوای مفید ومناسب مهم ترین مسئولیت برنامه ریزان درسی ومعلم است.اما محتوا تنها برنامه درسی را تشکیل نمی دهد،مگر اینکه محتوا بخشی از تجارب کودک باشد.

3-مهمترین کار برنامه درسی ،هدایت زندگی است.برنامه درسی باید محیط ویژه (به جای محیط بی نهایت وسیع )ونظام دار،بررسی شده وساده برای مقاصد ویژه باشد.

4 کار برنامه ریزان درسی ،کار یادگیری تخصصی است که آگاهانه وبمنظورهدایت استعداد ها وعلاقه های کودکان به سوی مشارکت فعال وموثر درزندگی اجتماعی محلی وجامعه بزرگتر انجام می گیرد .هم چنین کا ر برنامه ریزان درسی کمک به کودکان درغنی تر کردن زندگی خودشان ومشار کت در بهسازی جامعه از طریق آشنا کردن آنان با اطلاعات ،مهارتها ونگرشهای سود مند است.

5-مسئله برنامه ریزی درسی تنها توجه به این نیست که کدام موضوع باید آموخته شود ،یا ذهن یاد گیرنده تقویت شود ویا دانش او افزایش پیدا کند بلکه باید برای بهبود زندگی فرد واجتماع نیز توجه شود.

 تعريف آموزش و پرورش دوره ابتدايي

در جوامع بدوي ، مجموعه ميراث فرهنگي بسيار اندک بوده و سطح دانش و مهارت ها آن چنان وسيع نبود ، در نتيجه نيازي به نظام آموزشي منسجم با سبک برنامه خاص احساس نمي شد . آموزش ، بيشتر از طريق خانواده ها انجام مي شد و جنبه غير رسمي داشت .
با گذشت زمان در کشورهاي مختلف ، نظام هاي آموزشي رسمي با ساختار بسيار منظم و برنامه ريزي شده ، شکل گرفت . در ايران با وجود تاريخ و تمدن کهن ، سيستم آموزشي در طول تاريخ دچار تحول گرديده و تحولات بسيار وسيعي در مقاطع مختلف رخ داده است؛ البته دوره ابتدايي با اين اسم ، در نظام آموزشي ايران وجود نداشت . قبل از تشکيل نظام آموزشي نوين ، در ايران بيشتر مکتب خانه و مدارس ديني وجود داشت ، افراد روحاني ، مکتب خانه را اداره مي کردند و دروس قرآن و ادبيات فارسي به کودکان آموخته مي شد . بعد از انقلاب مشروطه در سال ١٢٩٠ هجري شمسي ، قانون معارف براي اولين بار تصويب شد ، در نتيجه آموزش ابتدايي را به عنوان اولين مرحله ساختار نظام آموزشي نوين ايران معرفي نمود و لزوم بسط و گسترش آموزش ابتدايي نوين در تاريخ ايران ، براي اولين بار مطرح شد . در سال ١٣٢٢ طبق قانون تعليمات اجباري ، آموزش ابتدايي به عنوان يک دوره آموزش عمومي و تعليمات اجباري ، مطرح و همگاني شد .
طبق ماده دوم قانون تعليمات اجباري ، طول دوره آموزش ابتدايي ، شش سال تعيين شد ، ولي در سال ١٣٤٥ هجري شمسي ، مدت اين دوره به پنج سال تقليل پيدا کرد .

 اهميت آموزش ابتدايي

آموزش ابتدايي ، به عنوان اولين مرحله آموزش همگاني مطرح است .آموزش ابتدايي ، کودکان را براي مقاطع بالاتر آماده مي کند و چنانچه از نظر کمي و کيفي در سطح بالاتري ارائه شود ، افت تحصيلي و ترک تحصيل در مقاطع بعدي ، کمتر مي شود . اگر آموزش ابتدايي در سطح گسترده اي صورت بگيرد و اکثريت يا تمام کودکان واجب التعلم ايراني را تحت پوشش قرار بدهد ، مي تواند ، بي سوادي را در کشور ريشه کن کند در سال ١٣١٣ نظام نوين آموزشي ايران گسترش پيدا کرد ، دانشسرا و تربيت معلم در ايران ، به نام " دارالمعلمين " و " دارالمعلمات " و سپس دانش سراي مقدماتي تأسيس شد. تا سال ١٣٤٥ نظام آموزشي ايران داراي سيستم شش سال ابتدايي، سه سال دوره اول دبيرستان و سه سال دوره دوم دبيرستان بوده است. از سال ١٣٤٥ طول دوره ابتدايي از شش سال به پنج سال کاهش يافت. بدين ترتيب ، دانش آموزان براي ورود به سه سال دوره راهنمايي آماده مي شوند تا استعداد آنها دقيقاً شناسايي شده و بر مبناي استعدادهايشان ، در دوره متوسطه ، در رشته خاصي ادامه تحصيل بدهند. در حقيقت، نظام آموزشي ايران در سال ١٣٤٥ به صورت کلي تغيير کرد و از مهر ماه سال ١٣٥٠ دوره اول راهنمايي تحصيلي شروع شد .
اهداف آموزش و پرورش ابتدايي

اهداف آموزش و پرورش ابتدايي ، مبناي تعيين روشها ، محتوا، سازماندهي محتوا ، ارايه محتوا و ساير اجزاء تعليم و تربيت مي باشند.  

 1-مهمترين هدف در دوره ابتدايي، پرورش استعدادهاي کودکان مي باشد. منظور از

استعداد، توانايي و قابليتهاي بالقوه دانش آموزان است. استعدادها دو دسته عمومي و خاص مي باشند . استعدادهاي عمومي، بايد در همه افراد جامعه شکوفا شوند وگرنه، افراد قادر به مشارکت در فعاليتهاي گروهي و اجتماعي نيستند . براي مثال ، در اين زمينه مي توان به پرورش قواي تفهيم در کودکان اشاره کرد. در دوره ابتدايي ، بايد بين افراد تفاهم و توافق عمومي ايجاد شود ؛ چون اين امر سبب تقويت وجوه تشابه افراد مي گردد. استعدادهاي خاص، استعدادهايي هستند که در همه افراد به يک اندازه وجود ندارند و افراد ، از نظر استعدادهاي خاص متفاوت هستند. برخي از افراد در يک استعداد خاص از بقيه بالاترند و عده اي در استعداد خاص ديگري، مانند استعداد رياضي، موسيقي ، نقاشي برتر هستند.  

پرورش استعداهاي خاص ، در دوره دبيرستان صورت مي گيرد . هر چند که زمان بروز برخي از استعدادهاي خاص در اواخر سالهاي دبستان مي باشد، اما اکثر آن استعدادها از دوره راهنمايي به بعد شکوفا مي شوند و زمينه شکوفايي آنها در دوره دبيرستان فراهم مي شود . به عبارت ديگر دوره راهنمايي ، زمان تشخيص استعدادهاي خاص ، از طريق مشاهده منظم و پرسشنامه است ، ولي دوره متوسطه ، زمان پرورش استعدادهاي خاص مي باشد . پرورش استعدادهاي خاص ، در همه افراد صورت نمي گيرد ، نيازي به پرورش همگاني نيست و فقط بايد در برخي از افراد که داراي استعدادهاي خاص هستند ، تحقق يابد . اين استعدادها به آساني شکوفا نمي شوند و شناسايي و پرورش آنها ، به سهولت صورت نمي گيرد. استعدادهاي خاص ، باعث تقويت وجوه تمايز در افراد مي گردند، برعکس استعدادهاي عمومي که سبب تقويت وجوه تشابه در افراد مي شوند.  

 

2-آشنا نمودن دانش آموزان با معارف ديني : در دوره ابتدايي ، بايد دانش آموزان را با ساده گويي

متناسب با هوش و توانايي هايشان با رموز خلقت ، زندگي پيامبران، ائمه معصومين

3-تقويت حس نظم ، مسووليت پذيري و رعايت حقوق ديگران : در اين دوره، بايد نظم و انضباط ، حس مسووليت پذيري ، احترام به حقوق ديگران و کنترل خود را به کودک ياد داد تا خود مداري

 خود محوري کودک ، به تدريج تعديل گردد . در اينجا بايد تناسب اصل سنديت و اقتدار نيز رعايت شود .  

4-ايجاد بينش کافي نسبت به تمدن : در دوره ابتدايي ، بايد کودکان را با علومي چون تاريخ ، جغرافيا و اجتماعي آشنا نمود . هدف از آموزش چنين علومي در اين دوره ، اين است که کودکان با زمان و مکان پيرامون خود ارتباط برقرار کرده و نسبت به تمدن کشور خود ، احساس تعلق کنند

 

5-آموزش اطلاعات بهداشتي ، ايمني ، قوانين و هنجارهاي اجتماعي : کودکان در اين دوره ، از نظر فکري قادر به درک قواعد هستند ، در نتيجه مي توان هنجارهاي اجتماعي، آموزشهاي بهداشتي و ايمني را به آنها ارايه نمود. مدرسه در دوران ابتدايي، از طريق آموزش هنجارها و ارزشهاي اجتماعي به کودکان، به آنها مي فهماند که لازمه زندگي اجتماعي ، رعايت حقوق ديگران است.  

 

ویژگیهای دانش آموزان دوره ابتدایی

دوره سوم کودکی از حدود شش سالگی تا یازده سالگی است .در این دوره شخصیت کودک سازمان یافته تر و پیچیده تر میشود واز نظر توانایی های جسمی و ذهنی واجتماعی تغییرات مهمی در او بوجود می آید ؛ از این رو شناخت کودکان دبستانی برای برنامه ریزان و مدیران ومعلمان دوره ابتدایی ضرورت دارد .

اهم ویژگی های بدنی وذهنی کودکان هفت الی ده ساله ها به شرح ذیل است :

الف ) ویژگی های بدنی

- هماهنگی چشم ودست کامل می شود

- یاد گیری مهارتهای حرکتی،دقیق تر ،سریعتر وپیچیده تر می شود .

- ماهیچه های کوچک ،کاملاً رشد می کنند .

- سرعت رشد دختران در این دوره از پسران بیشتر می شود .

- درپایان این دوره ،علایم بلوغ ( صفات ثانویه ) دردختران بتدریج ظاهر میشود .

- در کاربرد صحیح و سریع اندامهای حسی وحرکتی مهارت کافی کسب کرده است .

- رشد جسمی کودک بخصو ص از نظر تکامل مراکز عصبی ، به جایی رسیده است که میتواند به تحریکات رسیده ازخارج ، پاسخهای کاملاً اختصاصی بدهد .

 

ب ) ویژگی های ذهنی وتحول روانی

- تقلید در این دوره آگاها نه انجام میشود .

- خود میان بینی یا خود مداری کودک تعدیل میشود .

- بزرگسالانی که از نظر او ارزشمند ومورد احترامند الگو قرار می دهد .

- احساس مالکیت در او قوی میشود .

- از تخیل به واقعیت نزدیک میشود .

- به مرحله تفکر محسوس میرسد .

- قدرت تشخیص میان خوب وبد در او ظاهر میشود .

- کم کم آرامش وثبات عاطفی پیدا می کند .

- دارای ابتکار عمل وسلیقه شخصی می شود .

- قواعد را درک می کند ورعایت قاعده در کار ها را لازم می داند .

- قدرت درک علت امور طبیعی را بتدریج پیدا میکند .

- دراین دوره کودک دارای حافظه نیرومندی است .

- به حرف زدن علاقه فراوان دارد .

- به رقابت با کودکان دیگر وهمسالان علاقه مند است .

- قبل از اجرای هر کار قادر ا ست طرح ونقشه آن را بریزد .

- به یادگیری علاقه زیاد دارد .

- قدرت درک مشکلات پیرامون خود را پیدا می کند .

- کنجکاوی کودک جهت دار وهدفمند میشود .

با توجه به ویژگی های کودکان دردوره دبستان تعلیم مفاهیم اساسی ،تربیت اخلاقی واجتماعی وجسمانی اوضرورت دارد .

کتابهای درسی در مقطع ابتدایی

یکی ازنیاز های اساسی دانش آموزان پایه های مختلف تحصیلی در ایران نیاز به کتابهای درسی وکمک آموزشی است .که همه ساله در وزارت آموزش وپرورش توسط سازمان پژوهش وبرنامه ریزی آموزشی تأ لیف ،چاپ ومنتشر می شود ودر اوایل مهر ماه هرسال در اختیار میلیونها دانش آموز کشور قرار میگیرد .استفاده ازکتابها درفرایند یاددهی ویادگیری ازگذشته و تاکنون در مکتبخانه ها ،مساجد،مدارس،ودانشگاهها مورد توجه وتأ کید بوده است .وامروزه برای آنها مبتنی بر برنامه های مصوب از کارشناسان ،استادان ومتخصصان مرتبط با هر درس استفاده می کنند .تألیف کتابهای درسی کاری است علمی ،تخصصی وامری است ظریف ودقیق وفنی است که لازمه نگارش صحیح آن هنر است وعلم وتجربه .

نام تعدادی ازکتابهای درسی ابتدایی که درسالهای اخیر تغییر یا تعداد آنها افزوده شده است  از جمله :

1 . کتاب فارسی به کتابهای بخوانیم وبنویسیم تغییر نام یافته است.

2 . برای کلاس اول دبستان کتاب قرآن تأ لیف شده واین درس طبق شرایطی درسال اول دوره ابتدایی تدریس میگردد .

3 . نام تعلیمات دینی در دوره های ابتدایی بتدریج به کتاب هدیه های آسمانی تغییر یافته است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                          

 

 

 

 

جدول 1 ساعات درسی دوره ابتدایی در سال تحصیلی 1382 – 1383

مواد درسی     

پایه اول

پایه دوم

پایه سوم

پایه چهارم

پایه پنجم

ملاحظات

قرآن

1 ساعت

1 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

تعلیمات دینی

 

 

 

2 ساعت

2 ساعت

 

هدیه های آسمانی

 

2 ساعت

2 ساعت

 

 

 

قرائت فارسی

 

 

4 ساعت

3 ساعت

3 ساعت

 

املای فارسی

3 ساعت

3ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

انشای فارسی

 

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

فارسی بخوانیم، فارسی بنویسیم

8 ساعت

4 ساعت

 

 

 

 

تعلیمات اجتماعی

 

 

2 ساعت

3 ساعت

3 ساعت

جغرافی –تاریخ-مدنی

ریا ضیات

5 ساعت

5 ساعت

4 ساعت

4 ساعت

4 ساعت

 

علوم تجربی

3 ساعت

3 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

هنر وخوشنویسی

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

ورزش

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

جمع

24

24

24

24

24

 

جدول 2مواد درسی وتعداد صفحات پایه های ابتدایی درسال تحصیلی 1382 – 1383

مواد درسی

پا یه اول

تعداد صحفه

پایه دوم

تعداد صحفه

پایه سوم

تعداد صحفه

پایه چهارم

تعداد صحفه

پایه پنجم

تعداد صحفه

قرآن

1

60

 

85

 

90

 

130

 

127

تعلیمات دینی

 

-

 

-

-

-

دینی

70

دینی

74

هدیه های آسمانی

-

-

 

65

 

79

-

-

-

-

هدیه های آسمانی

-

-

کتاب کار

44

کتاب کار

58

-

-

-

-

انشا فارسی

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

املا فارسی

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

قرائت فارسی

-

-

-

-

فارسی

144

فارسی

154

فارسی

209

فارسی بخوانیم

1

119

1

145

-

-

-

-

-

-

فارسی بنویسیم

1

135

1

155

-

-

-

-

-

-

تعلیمات اجتماعی

-

-

-

-

اجتماعی

100

اجتماعی

134

اجتماعی

158

ریاضیات

1

164

1

156

ریاضی

192

ریاضی

186

ریاضی

159

علوم تجربی

1

90

1

82

علوم

110

علوم

94

علوم

98

هنر

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ورزش

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

 

جدول3 ساعات دروس دوره ابتدایی در سال تحصیلی 1388 -1389

مواد درسی

پایه اول

پایه دوم

پایه سوم

پایه چهارم

پایه پنجم

ملاحضات

قرآن

1 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

تعلیمات دینی

 

 

 

 

 

 

هدیه های آسمانی

 

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

قرائت فارسی

 

 

 

 

 

 

املای فارسی

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

نیم ساعت

 

انشای فارسی

 

 

 

2 ساعت

نیم ساعت

 

فارسی بخوانیم وبنویسیم

10 سا عت

8 ساعت

6 ساعت

3 ساعت

4ساعت

 

تعلیمات اجتماعی

 

 

2 ساعت

3 ساعت

3 ساعت

جغرافیا –تاریخ –مدنی

ریاضیات

5 ساعت

5 ساعت

4 ساعت

4 ساعت

4 ساعت

 

علوم تجربی

2 ساعت

3 ساعت

2 ساعت

3 ساعت

4 ساعت

 

هنروخوشنویسی

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

ورزش

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

2 ساعت

 

جمع

24 ساعت

24 ساعت

24 ساعت

24 ساعت

24 ساعت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 4 نام کتاب وتعداد صفحات پایه های ابتدایی درسال 1388-1389

مواد درسی

پایه اول

تعداد صحفه

پایه دوم

تعداد صحفه

پایه سوم

تعداد صحفه

پایه چهارم

تعداد صحفه

پایه پنجم

تعداد صحفه

قرآن

 

72

 

90

 

140

 

142

 

127

تعلیمات دینی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

هدیه های آسمانی

 

 

 

60

 

76

 

79

 

103

هدیه های آسمانی

 

 

 

45

کتاب کار

58

 

40

کتاب کار

64

قرائت فارسی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

املا فارسی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انشا فارسی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فارسی بخوانیم وبنویسیم

 

120

 

136

 

169

 

155

 

181

 

152

 

189

 

128

بخوانیم

 

بنویسیم

210

 

111

تعلیمات اجتماعی

 

 

 

 

 

73

 

133

جغرافی

تاریخ

مدنی

73

135

164

ریاضیات

 

164

 

156

 

191

 

186

 

159

علوم تجربی

 

96

 

85

 

117

 

104

 

112

هنر وخوشنویسی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ورزش

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دقت در این جداول ازنظر مواد درسی وساعات درسی هر ماده درهر پایه رانشان میدهد که :

1 – دانش آموزان کلاس اول ابتدایی مانند دانش آموزان کلاسهای بعد در هفته 24 ساعت درس رسمی دارند .تفاوت بین سنین مختلف دیده نمی شود

2 –درس قرآن در کلاسهای اول ودوم ارائه می شود .البته این درس از سال تحصیلی 1377 -1378 تصویب وارائه شده است .

3 –تعداد مواد درسی دوره ابتدایی 10 ماده است که در پایه های مختلف به صورت مستقل یا در مواردی مشترک ارائه شده است .

4 –ساعات مواد درسی در بعضی موارد یکسان ودر بعضی موارد متفاوت است وبرای ورزش وهنر در هر پایه در هفته 2 ساعت در نظر گرفته شده است .

5 –بیشترین ساعات در دوره ابتدایی به دروس بخوانیم وبنویسیم (زبان وادبیات فارسی ) وسپس ریاضیات اختصاص یافته است . 50 در صد برنامه کلاس اول ابتدایی را کتابهای فارسی بخوانیم وفارسی بنویسیم تشکیل می دهند .

6 –دروس تاریخ وجغرافیا ومدنی با هم به نام مطالعات اجتماعی که از پایه سوم بع بعد ارائه می شود.

7 -کتاب کار (هدیه های آسمانی) از پایه دوم به بعد ارائه می شود .

8 –دروس علوم تجربی وبهداشت در کلاس اول به عنوان یک درس مستقل ارائه گردیده است .

طبق مصوبه  شورای عالی آموزش وپرورش زمان هر جلسه درس وزمان زنگ تفریح به شرح ذیل است

- زمان هر جلسه در پایه های اول ودوم 45 دقیقه ودرپایه های سو م وچهارم وپنجم 50 دقیقه است .

 - برای پایه های اول ودوم ،بعدازهر جلسه درس،حداقل 20 دقیقه وبرای پایه های سو م وچهارم وپنجم ،حداقل 15 دقیقه زنگ تفریح درنظرگرفته شده است .

- ساعات سالانه درس دبستانها ،800 جلسه درس است .طبق دستورالعملهای وزارت آموزش وپرورش براساس مصوبه مجلس شورای اسلامی ،سال تحصیلی ازاول مهر ماه شروع می شود وتا پایان خرداد ماه ادامه دارد ؛ازاین روبا توجه به تعطیلات رسمی ،دانش آموزان دوره ابتدایی درسال 32 جلسه درس رسمی دارند.

 

روشهای تدریس در دوره ابتدایی

درفرایند آموزش و پرورش روشها وفنون تدریس وهمراه با تربیت جایگاه مهمی دارد . روش یعنی "راه انجام دادن کاری " وروش تدریس یعنی "راه منظم ،با قاعده ومنطقی برای ارایه کردن درس "و روش آموزش "مجموعه تدابیر واندیشه هایی منظمی که معلم برای رسیدن به هدفهای تربیتی با توجه به شرایط وامکانات اتخاذ می کند " تدریس تعامل بین معلم وشاگرد است که بر پایه طراحی منظم وهدفمند معلم، برای ایجاد تغییر در رفتارشاگرد انجا م می گیرد .

معلمی موفق است در استفاده از روشهای تدریس که به تناسب شرایط مهارت داشته باشد ؛زیرا شیوه تدریس محور تعلیم وتربیت است ومعلم بدین وسیله میتواند هم سطح معلومات شاگردان را بالا ببرد وهم رسالت تربیتی خودرا ایفا کند .

روشهای تدریس مورد استفاده در کلاس از جمله :

  1-روش سخنراني :در اين روش ، معلم مطالب درسي را به دانش آموزان انتقال مي دهد. وظيفه اصلي معلم ، انتقال معلومات و اطلاعات درسي به دانش آموزان است . وظيفه دانش آموزان ، گوش دادن ، نوشتن و يادداشت برداشتن است . در اين روش مي توان ، ذهن دانش آموز را به بانکي تشبيه نمود که بايد در آن پول اندوخته شود ، در اينجا نيز ، ذهن دانش آموز بايد مملو از معلومات گردد ، مطالب را در ذهن نگه دارد و هنگام امتحان يادآوري نمايد . روش سخنراني ، محاسن و معايبي دارد . در يک جلسه سخنراني ، مي توان مطالب زيادي را به دانش آموزان انتقال داد ، صرفه جويي در زمان و امکانات و نياز کم به وسايل و امکانات تکنولوژي آموزشي ، از محاسن اين روش مي باشد . با توجه به امکانات کم در برخي از مناطق ، معلم مي تواند با استفاده از اين روش ، حجم بسياري از اطلاعات را به افراد انتقال بدهد .  

2-روش نمايشي: در اين روش ، معلم مهارت و کار خاصي را به طور عملي در برابر دانش آموزان انجام مي دهد و دانش آموز پس از مشاهده مراحل کار، سعي مي کنند ، کار را به همان ترتيب انجام بدهند. در اين روش، مشاهده و سپس تقليد از معلم ، بسيار مهم مي باشد .  3-روش ايفاي نقش در اين روش ، معلم از دانش آموزان مي خواهد که يک قطعه نمايش يا تئاتر را اجرا کنند ، به گونه اي که در اين فرايند ، هر يک از فراگيران ، ايفاي نقش خاصي را به عهده بگيرند . از طريق اين روش ، مي توان بسياري از مهارتها ، از قبيل فن بيان ، ايجاد ارتباط و ابراز وجود را به دانش آموزان ياد داد .روش ايفاي نقش ، محاسن و معايبي دارد که به ترتيب زير مي باشد:اين روش ، موجب درمان افراد خجالتي مي گردد . البته بايد توجه نمود که در ابتدا، نقشهاي ساده را به آنها واگذار نمود . اين مسأله در مورد دانش آموزان بسيار فعال نيز ، کاربرد بسياري دارد ، زيرا آنها مي توانند ، فرايند ايفاي نقش را به خوبي دنبال کنند . عيب آن نيز اين است که نياز به امکانات بسياري دارد و در همه دروس قابل استفاده نيست

4-روش اکتشافي يا يادگيري اکتشافي در اين روش ، معلم کاري انجام نمي دهد ، بلکه دانش آموزان را در برابر مسائل مختلفي قرار مي دهد . دانش آموز بايد ابتدا مسأله را درک کرده و بداند که مسأله چيست ؟ سپس از طريق ارائه شواهد و اطلاعاتي در مورد آن مسأله ، فرضيات و راه حلهايي ارائه مي کند ، فرضيات را در معرض آزمايش قرار مي دهد کنند. در يادگيري اکتشافي ، دانش آموز را در برابر اطلاعات و يادداشتهاي قبلي قرار نمي دهيم ، بلکه سعي مي شود که وي در جريان آموزش، مسائل متفاوتي را کشف نمايد و راه حلهايي را براي مسأله پيدا کند . زيرا اکتشاف، به معناي کشف معلومات ندانسته مي باشد .

5-روش پرسش و پاسخ : اين روش ، در اکثر مواقع مکمل روش سخنراني است و اکثر معلمان ، اين دو روش را با يکديگر اين روش ، در اکثر مواقع مکمل روش سخنراني است و اکثر معلمان ، اين دو روش را با يکديگر تلفيق مي نمايند تا از طريق آن ، نقاط ضعف دانش آموز را برطرف نمايند. در اين روش ، معلم پرسشهايي را مطرح نموده و بر اساس پاسخهاي ارائه شده توسط فراگيران ، سوالات جديدي مطرح مي شود و در طي يک روال منطقي ، فراگيران را به سمت راه حل مسأله و مسائل مورد نظر هدايت مي نمايد . در اين روش ، دانش آموزان از طريق سوالات درست، حساب شده و سنجيده ، به سمت يافتن راه حلهاي درست سوق داده مي شوند . از اين طريق ، جنبه انفعالي روش سخنراني تا حدي از بين رفته و دانش آموز در جريان يادگيري ، مشارکت فعالي پيدا مي کند.  

 6 - استفاده از روشهاي سمعي – بصري: استفاده از وسايل آموزشي از قبيل اوپک ، اورهد ، اسلايد ، ويديو ، تلويزيون و حتي ضبط صوت ، سبب تنوع کلاس درس مي شود ، ، در دوره دبستان، بايد به منظور ايجاد انگيزه بيشتر در يادگيري ، کاهش خستگي و کسالت دانش آموز و جذاب کردن محيط آموزشي ، حداکثر استفاده را از اين وسايل به عمل آورد . تفکر کودک در دوره دبستان ، عيني است . بنابراين ، هر چه مطالب عيني تر باشند ، دانش آموز آنها را بهتر درک مي کند. در اين دوره ، بهتر است که از تلفيق روشها استفاده نمود . براي مثال ، موردي را نمايش مي دهيم يا کودک اضافه کردن يک ماده شيميايي به ماده ديگر را مشاهده مي کند و ما در حين نمايش ، توضيح مي دهيم . در برخي از مواد درسي ، مثل تعليمات اجتماعي ، تلفيق روش نمايشي و روش سخنراني، مي تواند از ساير روشها موثرتر باشد .در بين روشهاي مذکور آزمايشي در دوره دبستان ، کدام روش موثر تر است؟با توجه به دو شعار فعال بودن و مشارکت دانش آموزان در امر يادگيري و آموزش چگونه ياد گرفتن ، مي توان گفت که يادگيري اکتشافي، دقيقاً مبتني بر آن دو روش است ؛ البته يادگيري اکتشافي ، بايد در همه مراحل تدريس اعمال شود ، نه در کليه دروس . در اين زمينه ، مي توان گفت که روشها مطلق نبوده ، بلکه در دوره ابتدايي، با توجه به امکانات ، ماده درسي ، سن کودک ، ويژگيهاي دانش آموز، فضاي آموزشي ، زمان و به طور کلي ، تمامي شرايط موثر در آموزش يادگيري اکتشافي ، بهترين روش مي باشد . هر چند که تنها روش نيست و گاهي اوقات ، معلم به ناچار بايد از روشهاي ديگر استفاده کند . در دوره ابتدايي ، نوع مسأله بايد بسيار آسان باشد تا دانش آموز از عهده حل آن برآيد .در صورتي که يادگيري اکتشافي منطبق با توانايي و ميزان رشد ذهني دانش آموز باشد ، تأثير بسياري بر يادگيري ها و تغيير رفتار دانش آموز دارد .  

 

روشهای ارزشیابی درمقطع ابتدایی

 روشهای آموزش سنتی مبتنی بر این تفکر بود که یادگیری اساساً عبارت از کسب دانش ومهارتهاست وارزشیابی عمدتاً آزمونهای نوشتاری ( کتبی ) محدود می شد .روشهای جدید آموزش وپرورش در پرتو تازه های رواشناسی وپرورشی ، که بر اصلاح وبهبود رفتار ،مداومت در رشد ،یادگیری متنوع ومتعدد ،وآگاهی تأکید می کند .درهماهنگی با این مفهوم روشهای جدید آموزش وپرورش ویادگیری ،ارزشیابی نه تنها یادگیری های موضوع های درسی را مورد توجه می دهد ،بلکه بر ارزشیابی نگرشها ،علاقه ها ،عادات کاری،رشدجسمانی ،سازگاری فردی – اجتماعی نیز تأکید می کند .هم چنین،باتوجه به اینکه نوع مدارس ابتدایی مورد تقاضای جامعه شامل شناسایی بهتر طبیعت یاد گیرندگان وفرایند یادگیری ،وشناسایی ارتباط تنگاتنگ آموزش وپرورش با تقاضا ونیازمندیهای زندگی درجامعه امروزی ،وتوسعه روشهای آموزش بر اساس هدفهای کلی است وهدفهای کلی مدارس ابتدایی ،درهزاره سوم میتواند شامل تسلط بر فرایندهای اساسی تربیت شهروندان جهانی ،شکوفایی توانایی های بالقوه خلاقیت کودکان ،پرورش جسم وبهداشت روانی است ،معلمان ومدیران دوره ابتدایی که به طور مناسبی برای مشارکت درتوسعه این برنامه مدارس ابتدایی تربیت شده باشند به درک کامل اصول روشهای ارزشیابی از پیشرفت دانش آموزان نیاز دارند .

موارد مهم درارزشیابی مقطع ابتدایی

 ۱– ارزشیابی پیشرفت دانش آموز بخش جدایی ناپذیر مسئله بهسازی برنامه درسی مدارس ابتدایی است .

2 – وظیفه ارزشیابی انتخاب یا حذف فعالیتها نیست بلکه تعیین نوع تجارب آموزشی است که نیازهای کودکان را تأ مین خواهد کرد .

3 – ارزشیابی شامل گرد آوری اطلاعات شواهد جامع در باره توانایی ها ،موقعیت وپایگاه کودکان ومسائل آنان با وسائل وابزارها ،باروشهای رسمی وغیر رسمی ،سازمان دادن وتفسیر شواهد واطلاعات گردآوری شده به صورت توصیفی جامع از کودک درباره زمینه وپیشینه تجربه آموزشی اوست ( تعریف ارزشیابی ) .

4 –یک برنامه ارزشیابی مناسب از پیشرفت دانش آموز باید الف) ارتباط نزدیکی با هدفهای پذیرفته شده ومصوب داشته باشد .ب ) جامع وناظر بر همه جنبه های آموزشی ورشد کودک باشد .ج )مداوم ومستمر باشد .د) به صورت همکاری ومشارکت معلمان ،والدین ،وخود کودک باشد .ه )نتایج ارزشیابی برای اصلاح وبهسازی مداوم ومستمر برنامه درسی مورد استفاده قرار گیرد .

5 –عوامل اصلی رشد وتوسعه کودک که باید ارزشیابی شوند شامل : الف ) توانایی های دهنی وعلمی کودک ، ب ) پیشرفت در حوزه های متعدد برنامه درسی ،ج ) سازگاری فردی اجتماعی ،  د ) وضعیت وموقعیت جسمانی کودک ، و) توسعه نگرشها ،ز)توسعه مهارتهای انجام دادن کارهای مدرسه ،ح)توسعه ابراز- وجود آفرینشی ، ط)توسعه تفکر انتقادی ،ی )سرانجام پیشینه (پس زمینه )خانه واجتماع محلی کودکان است .

6 –گزارشهای تشخیصی واقعی به اولیای کودکان درباره پیشرفت کودک درمدرسه پایه واساسی برای برقراری تفاهم متقابل ،ورفتارهای خوب وپسندیده ،همکاری بین معلمان ووالدین است که امکان بهسازی محیط آموزشی وبرنامه درسی کودک را فراهم میآورد .

 نتیجه گیری

گردآورنده معتقد است ،اصطلاحات آموزشی را با واقع بینی وصداقت می توان انجام داد. واقعیت اینست که رویکرد فلسفی حاکم بر برنامه ریزی درسی ایران "رویکردی رفتار گرایانه" است .رویکرد فلسفی برنامه درسی بر همه عناصر آن غالب است .امکان اصطلاحات آموزشی در چارچوب این رویکرد وجود دارد . واقعیت اینست که با یک تغییر در مقیاس ارزشیابی نمیتوان توقع رشد همه جانبه شخصیت کودک را داشت .اما اگر صادق باشیم باید تمام توان وآبروی خود را صرف اصلاح برنامه درسی به صورتی سیستماتیک کنیم . پیشرفت وشوق انگیز شدن آموزش در مقطع ابتدایی منوط به ابزار ارزشیابی از نوع کمی وکیفی نیست تحقیقات نشان داده است .آموزش ابتدایی موفق برای مثال درژاپن از سه منبع : احساس تعلق به مدرسه ،پرورش کل شخصیت کودک وارائه محتوای مناسب سرچشمه گرفته است ،ژاپنی ها از سال 2002 با اتخاذ شعار "کم ،زیاد است " حدود 30 درصد از محتوای آموزشی و ساعات آموزشی مستقیم را در مدارس ابتدایی کاهش دادند .تا فرصتهای لازم را برای یادگیری تلفیقی وزندگی  شوق انگیز رادر مدرسه فراهم کنند .

 منابع ومآخذ

1 –تقی پور ظهیر،علی،1387 ،برنامه ریزی درسی برای مدارس ابتدایی درهزاره سوم ،تهران:آگه

2 –صافی،احمد،  1380،  آموزش وپرورش سه گانه ،تهران،سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)

3 –شعبانی،حسن،1371 ،مهارتهای آموزشی وپرورشی ،تهران،سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)

4 –صافی ،احمد ،1383 ،سازمان وقوانین آموزش وپرورش ،تهران،سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)

5 –ملکی،حسن ،1380،برنامه ریزی درسی ،مشهد،پیام اندیشه

 

 

+ نوشته شده توسط حسین عبدی زاده در دوشنبه بیست و سوم خرداد 1390 و ساعت 21:58 |