اختلالات یادگیری در کودکان 3 تا 6 سال
یک کودک 3 یا 4 ساله باید مفاهیم زیر را بدرستی درک کند و توانایی هایی ذیل را دارا باشد. مفاهیمی که باید بداند، درک کند و در صورتی که از او سوال شد بدرستی جواب دهد. کم و زیاد، بزرگ و کوچک، دور ونزدیک، جلو وعقب، بالا و پایین، سطح و عمق (ارتفاع)، کوتاه و بلند، کلفت و نازک و ...
مثلاً کودک توپی را که روی میز و زیر میز است یا از میز دور است تشخیص دهد و اگر از او سوال شد که کدام توپ دورتر است یا کدام گلدان روی میز است بدرستی جواب دهد.
مدادی را بدرستی در دست بگیرد، یعنی با انگشت شست و اشاره مداد را در دستش نگه دارد و چیزی رسم کند. مداد را به خوبی نگه دارد و کنترل شده آن را حرکت دهد. بین دو نقطه روی یک صفحه یک خط بکشید. از روی خطوط سرمشق، بنویسید مثلاً از روی یک خط عمودی یا افقی مثل الف یا ب شکلی مانند آن رسم کند. کودک باید بتواند یک خط مارپیچ بکشد، یک شکل شبیه دایره بکشد( البته نه دقیقا دایره بلکه خط بسته شبیه گردی)
کوک در این سن باید بتواند جملات کوتاه بگوید و خواستهایش را بطور کلامی بیان کند. حافظۀ دیداری و شنیداری کودک در این سن باید بتواند حدود 30 ثانیه مطلبی را در خود نگه دارد( در حین خواندن یک داستان پس از خواندن یک صفحه در مورد شخصیت های داستان از او سوال می کنیم ، مثلاً بزی دلش می خواست کجا برود؟ و کودک پاسخی را که حدود 30 ثانیه پیش در داستان شنیده یا دیده بگوید)
کودک باید علاقه و اشتیاق به شنیدن داستان داشته و به مدت چند دقیقه بنشیند و به داستانی گوش دهد و بتواند با کمک والدین با دیدن تصاویر، خودش داستانی کوتاه را بازگو کند و بسازد.
کودکان در این سن باید بتوانند نام اشیاء عمومی مثل میز و صندلی و تلویزیون و گلدان ... را بگویند. اندامهای اصلی بدن و صورتشان را بشناسند.توانایی های حرکتی مثل بالا و پایین رفتن از پله ها، چند بار لی لی کردن، جفت پا پریدن، برای چند ثانیه روی یک پا ایستادن، تقلید کردن برخی حرکات ساده ، پرتاب کردن و گرفتن اشیاء از فاصله کم، قیچی کردن کاغذ، درست کردن یک توپ گرد یا شکل استوانه ای با خمیر بازی، هل دادن و کشیدن اشیاء روی زمین، و سایر فعالیت های ساده از جمله کارهایی است که کودک باید بتواند انجام دهد.
پاسخ دادن به محرکهای صوتی و صداهای آرام، تعقیب کردن اشیایی که به آرامی در حرکت هستند با چشم، داشتن نشاط و شادابی و تحرک نیز مهم می باشند.
موارد فوق الذکر هر چند بطور اختصار و فشرده مطرح گردیده است، لذا بیانگر شناخت کلی نسبت به توانایی ها و عملکرد یک کودک 3 یا 4 ساله می باشد. معمولاً کودکانی که نتوانند فعالیت های ذکر شده را به درستی انجام دهند و در تعداد قابل توجهی از عملکرد ها ضعف داشته باشند ممکن است مستعد اختلالات یادگیری باشند و این اختلالات پس از ورود به مدرسه به طرق مختلف از جمله ضعف در انجام عملیات و حل مسائل ریاضی و اختلالات دیکته نویسی بروز می نماید.
خوب است که والدین با آگاهی از این گونه فعالیت های مورد نیاز و ضروری کودکان، بازی های کودک را به سمتی سوق دهند که منجر به یادگیری و پرورش توانایی های حرکتی، شنیداری و دیداری آنان گردد. کودکان 5 تا 6 ساله علاوه بر توانایی و مهارت های پیشین باید بتوانند موارد زیر را بدرستی انجام دهند. خودشان لباسهایشان را بپوشند و یا درآورند، دست و صورت خودشان را به تنهایی بشویند، و سایلشان را مرتب کنند، با دوستان و همسالان با اسباب بازی ها مشترکاً بازی کنند، جهات مختلف را بشناسند، یک شکل ساده مثل دایره یا مثلث را قیچی کنند، از روی شکل های هندسی ساده بکشند، اشیاء مرتبط به هم را در یک طبقه قرار دهند، اشیای گوناگون را بر اساس یکی از ویژگی های اندازه، رنگ یا شکل شان طبقه بندی کنند، تفاوت ها و مشابهات را در اشکال تشخیص دهند، نقص و کمبود در یک تصویر را تشخیص دهند، بر اساس چند تصویر مرتبط با هم، داستانی بگویند، و یک شکل وارونه در فضا را تشخیص دهند.
تشخیص توانایی های کودکان در سنین 3 تا 6 سالگی از اهمیت بالایی برخودار است.در این بخش برخی از این توانمندهی مطرح گردید، بدیهی است برای انجام فعالیت ها و بازی های صحیح با کودکان و چگونگی آموزش صحیح به آنها باید بطور جدی و اصولی تمرین های مناسب جهت رشدآنها را دنبال کنیم.
در اینجا به بیان چند بازی ساده برای سنین 3 و 4 سال بسنده می کنیم که نمونه های مشابه آن در مجموعه سلام پیش دبستانی ها آورده شده است.
1- درک مفاهیم بالا و پایین، دور ونزدیک، زیر و رو، کنار، پشت، جلو :
یک توپ و صندلی تهیه کنید.
توپ را روی صندلی بگذارید و بپرسید توپ کجاست؟
اگر کودک بدرستی جواب داد او را تشویق کنید، اگر اشتباه گفت، خودتان بگوئید توپ روی صندلی است. این کار بصورت بازی درآورید، توپ را در جاهای مختلف قرار دهید، روی صندلی، زیر، کنار، پشت، جلو و بپرسید، توپ کجاست؟
اجازه دهید کودک آن را در جاهای مختلف قرار دهد و از شما سوال کند توپ کجاست؟ و شما جواب بدهید. با بازی های ساده و مشابه این مفاهیم ساده را به کودک آموزش دهید. وقتی با کودک خود به پارک می روید یا در خیابان قدم می زنید از او سوالاتی مشابه این مفاهیم بپرسید، مثلاً کلاغ کجاست؟ بالای درخت. گربه کجاست؟ زیر ماشین. موتور کجاست؟ جلوی ماشین و ...
این بازی ها اگر چه ساده هستند ولی با کمی خلاقیت می توانید به همراه همسر و فرزندتان یک بازی دسته جمعی و شاد و مفید را ترتیب دهید.
به یاد داشته باشید که همین بازی های ساده اگر از ابتدای کودکی به مرور با کودک کار شود نقش بسزائی در پرورش توانایی ها و رشد استعداد آنان خواهد داشت.
2- ده شی مختلف تهیه کنید ( سیب ،کتاب، قیچی، لیوان، سکه، دکمه و ...) اشیاء را جلوی کودک قرار دهید تا همه آنها را ببیند و نام آنها را بگوید. یکی از اشیائ را بردارید و پشت خودتان بگیرید و بگوئید چه چیزی در دستان من است؟
این کار را با اشیاء دیگر هم انجام دهید. در مرحله دوم دو تا از اشیاء را بردارید و پشت خود قرار دهید و بگوئید چه چیزهایی در دست من است؟
اجازه بدهید خودش هم همین کار را بکند و شما اسم اشیاء را بگوئید.سه شی را از جلوی کودک بردارید و پشت خود قرار دهید و بگوئید چه چیزی های را پشتم قایم کرده ام؟
برای کودکان 3 و 4 ساله این کار را حداکثر با 3 شیء می توانید انجام دهید. حالا کودک به اشیاء جلویش نگاه می کند و اسم آنها را می گوید، سپس برای لحظه ای چشمهایش را می بندد و شما یکی از آنها را بر می دارید و باید حدس بزند کدام را برداشته اید.
در مرحله بعد شما 2 شی را پنهان کنید تا او حدس بزند و بعد 3 شیء را مخفی کنید.
این فعالیت تمرین مناسبی برای حافظۀ دیداری کودک محسوب می شود. برای تقویت حافظۀ شنیداری می توانید نام یک حیوان، رنگ یا شی را به کودک بگوئید و پس از 20 ثانیه از او بپرسید.اسم حیوانی که گفتم چه بود؟ پس از مدتی این اسامی را به 2 تا افزایش دهید، یک حیوان با رنگش، مثلاً طوطی سبز، قناری زرد، گاوه سیاه و ... ضعف حافظه شنیداری زمانی نمود پیدا می کند که کودک در دیکته نویسی، پس از شنیدن یک جمله، کلمات اولیه را جا می اندازد و فقط چند کلمه آخر را به یاد می آورد و می نویسد.
حسین عبدی زاده